مانع بزرگ پروژه ریلی ایران و روسیه برداشته شد

مدیرعامل راه‌آهن از اتمام خرید تمامی اراضی مسیر ۱۶۲ کیلومتری رشت-آستارا خبر داد. از طرفی، با رایزنی‌های فشرده ایران و روسیه برای امضای قرارداد اجرایی، حلقه مفقوده کریدور شمال-جنوب به خط پایان نزدیک می‌شود.
مدیرعامل راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران جبارعلی ذاکری، از خریداری کامل تمام اراضی واقع در مسیر خط‌آهن رشت-آستارا خبر داد و اعلام کرد که در حال حاضر بخش اعظم این اراضی در اختیار شرکت متولی احداث راه‌آهن قرار گرفته است.
پروژه راه‌آهن رشت-آستارا به عنوان حلقه مفقوده شاخه غربی کریدور بین‌المللی شمال-جنوب (INSTC) شناخته می‌شود. این مسیر ۱۶۲ کیلومتری با ۹ ایستگاه، ایران را به شبکه ریلی قفقاز، روسیه و اروپا متصل می‌کند.
مدیران عامل راه‌آهن سراسری ایران، روسیه و جمهوری آذربایجان طی روز‌های گذشته در اجلاس سه‌جانبه شرکت و تفاهم‌نامه همکاری امضا کردند.
این تفاهم‌نامه با هدف فعال‌سازی شاخه غربی دریای خزر در مسیر گذرگاه ریلی شمال- جنوب و کاهش تعرفه‌های مشترک به امضای مدیران عامل راه‌آهن سراسری جمهوری اسلامی ایران، فدراسیون روسیه و جمهوری آذربایجان رسید. در این خصوص، مدیرعامل راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران در گفت‌و‌گو با خبرگزاری صداوسیما، به مذاکرات جداگانه با مقامات ارشد راه‌آهن روسیه اشاره کرد و افزود: در این مذاکرات، تکمیل قطعه رشت- آستارا با مشارکت طرف روسی مورد بحث و بررسی قرار گرفت.
وی به تملک اراضی مسیر ۱۶۲ کیلومتری خط آهن رشت- آستارا اشاره کرد و گفت: با اختصاص وام پنج میلیارد دلاری دولت روسیه و تملک کامل اراضی، به‌زودی عملیات اجرایی این طرح آغاز خواهد شد. همچنین در کمیسیون مشترک توافق شد نقشه‌راه برنامه‌ریزی ترانزیت ۱۵ میلیون تن کالا میان سه کشور به‌زودی تنظیم شود.
ولی داداشی، نماینده مردم آستارا در مجلس، روز گذشته نیز با با تأکید بر اینکه مهم‌ترین و سخت‌ترین بخش پروژه یعنی تملک اراضی به‌طور کامل انجام شده است، گفت: «بخشی از اراضی دولتی بود و بخشی نیز از مردم خریداری شد که این مرحله با دقت و حساسیت بالا به پایان رسید. امروز هیچ مانع حقوقی یا ملکی در مسیر اجرای پروژه وجود ندارد و مسیر کاملاً آماده آغاز عملیات اجرایی است.»
همزمان با تکمیل تملک اراضی، رایزنی‌های فشرده تهران و مسکو برای امضای هرچه سریع‌تر قرارداد اجرایی این پروژه ادامه دارد. کاظم جلالی، سفیر ایران در روسیه، و دمیتری زویریف، معاون وزیر حمل‌ونقل روسیه، در تازه‌ترین دیدار بر لزوم شتاب‌بخشی به این پروژه تأکید کردند.
فرزانه صادق، وزیر راه و شهرسازی، پیش‌بینی کرده که راه‌آهن رشت-آستارا در مدت زمانی کمتر از سه سال پس از انعقاد قرارداد اجرایی به‌طور کامل به بهره‌برداری برسد.
کارشناسان پیش‌بینی می‌کنند بهره‌برداری از این مسیر، زمان حمل کالا از بمبئی به مسکو را از ۴۵ روز به ۲۱ روز کاهش دهد و هزینه حمل را تا ۳۰ درصد پایین بیاورد. همچنین با تکمیل این پروژه، ظرفیت جابه‌جایی حدود ۱۵ میلیون تن بار در سال فراهم خواهد شد.
تأمین مالی پروژه با وام ۱.۶ میلیارد یورویی از روسیه در دستور کار است. هوشنگ بازوند، مدیرعامل شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حمل‌ونقل کشور، اواسط اردیبهشت‌ماه امسال از اتمام تملک تمامی اراضی مسیر ۱۶۲ کیلومتری خبر داده بود.
در حالی که منتظر امضای قرارداد اجرایی رشت-آستارا هستیم، آمارهای تازه از رشد چشمگیر ترانزیت در سایر شاخه‌های کریدور شمال-جنوب حکایت دارد.
سرگئی پاولوف، قائم‌مقام راه‌آهن روسیه، در نشست شورای حمل‌ونقل ریلی کشورهای مستقل مشترک‌المنافع (CIS) که حدود یک ماه پیش برگزار شده بود، اعلام کرده بود که در سال میلادی ۲۰۲۵، حمل بار در شاخه شرقی کریدور شمال-جنوب با رشد نزدیک به ۱۰۰ درصدی به ۳ هزار و ۲۰۰ کانتینر رسیده است. همچنین در شاخه غربی این کریدور، حجم حمل‌ونقل کانتینری با رشد بیش از ۵۰ درصدی به بیش از ۸ هزار کانتینر افزایش یافته است.
با اتصال حلقه رشت-آستارا، شبکه ریلی ایران مستقیماً به جمهوری آذربایجان و روسیه متصل می‌شود. کریدور ۷۲۰۰ کیلومتری شمال-جنوب (INSTC) که در سال ۲۰۰۰ میلادی توسط روسیه، هند و ایران امضا شد، اکنون با احتساب ۱۴ کشور عضو، می‌تواند جایگزینی کوتاه‌تر و ارزان‌تر برای کانال سوئز باشد و در شرایط محاصره بنادر جنوبی کشور، مسیر جدیدی برای واردات و صادرات کالا به ایران باشد.
به گفته کریم نائینی، کارشناس حمل‌ونقل و ترانزیت، تغییر مسیر تجارت خارجی روسیه پس از جنگ اوکراین و محاصره بنادر ایران در آب‌های جنوبی، اهمیت این کریدور را دوچندان کرده است و دولت باید تسهیل تمام مسیرها و مرزهای ارتباطی با کشورهای شمالی، شرقی و غرب را در اولویت بگذارد.