پاییز امسال، ایران را غافلگیر می‌کند

جدیدترین مدل‌های جهانی از پاییزی پربارش و احتمال ترسالی گسترده در ایران خبر می‌دهند و کارشناسان معتقدند این فرصت می‌تواند نقطه آغاز خروج تدریجی کشور از بحران آب و خشکسالی باشد؛ به شرط آنکه بارش‌ها به‌درستی مدیریت و ذخیره شوند.
جدیدترین خروجی مدل‌های معتبر جهانی ECMWF و CFSv2 از احتمال بالای بارش فراتر از نرمال در بخش‌های وسیعی از ایران خبر می‌دهند. شمال، شمال‌غرب و غرب کشور بیشترین سهم را خواهند داشت و در برخی مناطق، بارش‌ها ممکن است تا ۳۰۰ میلی‌متر بیش از میانگین بلندمدت باشد.
چندی پیش نیز بررسی نقشه‌های بلندمدت هواشناسی از تقویت الگوهای مؤثر بر افزایش بارش و احتمال شکل‌گیری شرایط مساعد برای یک پاییز پربارش در ایران خبر می‌داد.
اکنون با انتشار و به‌روزرسانی جدید مدل‌های معتبر جهانی، نه‌تنها آن سیگنال‌ها تضعیف نشده‌اند، بلکه اجماع کم‌سابقه مدل‌ها بر وقوع ترسالی در پاییز ۲۰۲۶ بیش از گذشته تقویت شده است.
آنچه این پیش‌بینی‌ها را متفاوت و قابل‌توجه می‌کند، تنها مثبت بودن بارش‌ها نیست؛ بلکه گستردگی و هماهنگی کم‌سابقه مدل‌های جهانی است.
معمولاً در بازه‌های چندماهه، مدل‌های فصلی درباره شدت و محل بارش اختلاف‌های قابل‌توجهی دارند، اما در جدیدترین به‌روزرسانی‌ها، هم ECMWF اروپا و هم CFSv2 آمریکا بر روی یک سناریوی مشترک متمرکز شده‌اند: پاییزی مرطوب‌تر از نرمال برای بخش بزرگی از ایران.
گروهی از مردم این پربارانی امسال را ناشی از انهدام رادارها اطراف ایران در زمان جنگ رمضان می‌دانند و اما غزال راهب، رئیس مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی معتقد است که این موضوع ارتباطی به انهدام رادارها نداشته و به علت تغییرات اقلیمی در سطح جهانی اتفاق افتاده است.
در برخی خروجی‌های مدل CFSv2، ناهنجاری مثبت بارش به ۱۰۰ تا ۳۰۰ میلی‌متر بالاتر از میانگین می‌رسد. همچنین مدل ECMWF احتمال ۴۰ تا ۷۰ درصدی بارش بیش از نرمال را نشان می‌دهد و آبان ۱۴۰۵ را به‌عنوان اوج این الگوی مرطوب معرفی می‌کند.
نکته مهم دیگر، گسترده بودن این الگو در مقیاس منطقه‌ای است. سیگنال‌های مثبت تنها به ایران محدود نیستند و ترکیه، عراق، قفقاز و بخش‌هایی از شمال عربستان نیز در محدوده بارش‌های بالاتر از نرمال قرار گرفته‌اند.
چنین الگوی فراگیری معمولاً نشان‌دهنده تغییرات بزرگ‌تر در گردش جو و سامانه‌های اقلیمی منطقه است؛ موضوعی که احتمال پایداری این روند را افزایش می‌دهد.
البته کارشناسان تأکید می‌کنند که هنوز چند ماه تا آغاز پاییز ۲۰۲۶ باقی مانده و پیش‌بینی‌های فصلی قطعیت صددرصدی ندارند، اما آنچه توجه‌ها را جلب کرده، اجماع کم‌سابقه مدل‌های بزرگ دنیا بر روی یک سناریوی ترسالی است؛ اتفاقی که در پیش‌بینی‌های بلندمدت کمتر مشاهده می‌شود و به همین دلیل از هم‌اکنون نگاه‌ها را به پاییز ۲۰۲۶ دوخته است.
اگر ترسالی پاییز ۱۴۰۵ محقق شود، بهترین راه خروج از بحران آب، ذخیره حداکثری رواناب‌ها و سیلاب‌هاست. تغذیه مصنوعی آبخوان‌ها، اجرای گسترده آبخیزداری، احیای تالاب‌ها، توسعه مخازن محلی و جلوگیری از گسترش کشت‌های پرمصرف باید در اولویت قرار گیرد. هدف، تبدیل بارش‌های مقطعی به ذخایر پایدار برای سال‌های خشک آینده است.