در حالی که در سالهای اخیر بارها از مردم خواسته شده مصرف آب خود را کاهش دهند، بررسی آمارهای مصرف آب در کشور نشان میدهد بخش خانگی سهم نسبتاً کوچکی از کل مصرف را دارد. طبق برآوردهای کارشناسی، بیشترین مصرف آب در ایران مربوط به بخش کشاورزی است؛ بخشی که حدود ۸۰ درصد منابع آبی کشور را به خود اختصاص داده است.
کمآبی در ایران پدیده تازهای نیست. منابع تاریخی نشان میدهد ساکنان فلات ایران از هزاران سال پیش با خشکسالی و محدودیت منابع آبی روبهرو بودهاند و برای مدیریت آن روشهای مختلفی مانند قنات و الگوهای خاص کشاورزی را به کار گرفتهاند.
با این حال، در دهههای اخیر موضوع مدیریت مصرف آب بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. بررسی آمارها نشان میدهد توزیع مصرف آب در بخشهای مختلف اقتصادی یکسان نیست.
بر اساس برآورد کارشناسان، حدود ۸۰ درصد منابع آب کشور در بخش کشاورزی مصرف میشود. با این حال گفته میشود که حدود نیمی از این میزان مصرف میتواند با اصلاح روشهای آبیاری و تغییر الگوی کشت کاهش یابد. در بسیاری از مناطق همچنان شیوههای سنتی مانند آبیاری غرقآبی رایج است که باعث مصرف بالای آب میشود.
پس از کشاورزی، بخش صنعت و معدن حدود ۱۰ درصد از منابع آب کشور را مصرف میکند. برخی کارشناسان معتقدند مکانیابی صنایع آببر در مناطق خشک و کمآب میتواند فشار بیشتری بر منابع محدود آبی وارد کند؛ موضوعی که در سالهای اخیر مورد بحثهای کارشناسی قرار گرفته است.
در این میان، مصرف خانگی سهم نسبتاً کمتری از کل مصرف آب کشور دارد. برآوردها نشان میدهد سهم این بخش حدود ۶ درصد از کل مصرف آب است. با این حال، شهروندان اغلب بیشترین پیامها و توصیهها درباره صرفهجویی را دریافت میکنند.
از سوی دیگر، بخشی از منابع آب در مسیر انتقال و توزیع نیز از دست میرود. به گفته برخی کارشناسان حوزه آب، در برخی کلانشهرها تا حدود ۳۰ درصد آب در شبکههای فرسوده توزیع هدر میرود؛ موضوعی که نشان میدهد بهبود زیرساختها نیز میتواند نقش مهمی در مدیریت منابع آبی داشته باشد.
متخصصان حوزه آب تأکید میکنند که حل بحران کمآبی نیازمند مجموعهای از اقدامات همزمان است؛ از اصلاح الگوی کشت در کشاورزی گرفته تا بهبود زیرساختهای انتقال آب، توسعه فناوریهای نوین آبیاری و افزایش بهرهوری در بخشهای مختلف اقتصادی.
کارشناسان معتقدند مدیریت پایدار منابع آب تنها با مشارکت همه بخشها امکانپذیر است. در کنار صرفهجویی در مصرف خانگی، اصلاح شیوههای مصرف در کشاورزی، صنعت و شبکههای توزیع میتواند نقش مهمی در کاهش فشار بر منابع آبی کشور داشته باشد و به استفاده پایدارتر از این منبع حیاتی کمک کند.